Suandar l’aua. Proteger sias vias.

In pajais, quatter mars

La Svizra n’ha nagina costa. Ella è tuttina la survart da quatter bacins da mar europeics: l’aua che croda sin las Alps banduna il pajais en quatter direcziuns e cuza il Mar dal Nord tras il Rain, il Mar Mediterran tras il Rodan, il Mar Adriatic tras il Tessin ed il Po, ed il Mar Nair tras l’En ed il Danubi. Ils quatter bacins vegnan cundividids cun sedesch auters stadis. Nagut auter sin questa charta è uschè simpel da dir ed uschè darar dissegnà: il pajais sa chatta survart in continent.

Las parts qua sutvart n’èn citadas dad ingiu. Sur il poligon da la cunfina vegn mess in grid dad in kilometer, mintga cella vegn attribuida al sistem fluvial dal chanal chartografà il pli daspera, e las cellas vegnan dumbradas. Ils quatter sistems che bandunan il pajais vegnan identifitgads tras la partida tras la quala lur aua sorta — in champ che la rait fluviala porta gia.

Legiai la lingia da segns sut la binda sco la cunfina sezza. Trais dals quatter bacins han ina staziun svizra a la cunfina; l’Adriatic n’ha nagina. In pass pli enavant: da questas trais staziuns mesiran mo duas in flum entir.

Tge che la Svizra è per il Rain

Il territori dal Rain è il sulet lieu nua che la part svizra d’in flum europeic po vegnir deducida qua da cifras primaras a tuttas duas fins: la media da lunga durada a l’ultima staziun svizra e quella ch’il plan internaziunal da gestiun inditgescha per il medem flum sur il cunfin ollandais. Il resultat è sproporziunà envers la charta.

In settavel dal bogn da rimnada furnescha quasi la mesadad da l’aua. Questa relaziun è quai ch’ina survart alpina è, ed ella è la raschun per tge ch’ina setgira svizra è in problem ollandais. L’UFAM inditgescha las medemas 45 % per il Rain, e di ultra da quai che la Svizra furnescha circa 20 % da la quantitad d’aua dal Rodan, 10 % da quella dal Po ed 1 % da quella dal Danubi (Wasser: internationale Zusammenarbeit, 19.05.2025).

Las duas cifras correspundan, e questa correspundenza merita ina frasa da precauziun. Il numeratur survart è modelà — HydroRIVERS DIS_AV_CMS, la media natirala da la partida sin la quala Basilea sa chatta —, entant che il denominatur è ina media mesirada publitgada da la commissiun dal flum sezza. Ina derivaziun cun in term modelà è ina controlla, betg ina funtauna; e damai che questa pagina marchescha questa differenza dapertut, la marchescha ella era qua.

Il glatsch che mintga flum retegna

In glatscher è in reservuar senza concessiun u gestur. El dat giu la pli blera aua cura ch’ils flums sutvart èn ils pli bass. La dumonda n’è betg mo quant glatsch che resta, mabain a tge flum ch’el appartegna. Mintga glatscher vegn attribuì ad in intschess tenor ses center e la regla dal chanal il pli datiers dal raster.

Il bacin dal Rodan retegna dapli che la mesadad da quai che resta dal glatsch svizzer sin in tschintgavel dal territori; perquai è il Rodan il flum dal qual la stad tarda sa mida l’emprima. L’En ha pers la pli gronda part da tuts quatter, e l’En è la survart svizra dal Danubi — l’unic bacin che nagina commissiun cun participaziun svizra observa.

Nua ch’ils registers finischan

Mintga nivel da questa charta finescha a la cunfina, perquai che mintga register davos el è federal u chantunal ed ils registers federals finischan là nua che la Confederaziun finescha. L’aua na finescha betg. Questa discrepanza è il fatg giuridic permanent da questa secziun, ed ella vegn trattada en quatter modas differentas sin quatter flums:

• Il Rain. La Convenziun per la protecziun dal Rain dals 12 avrigl 1999 lia la Svizra sper ils stadis ripuals e l’Uniun europeica, e la CIPR coordinescha sin questa basa; la CHR coordinescha l’idrologia dapi il 1970. La Svizra n’è betg commembra da l’UE e la directiva quadra da l’aua na la lia betg; ses territori sa chatta tuttina entaifer il district idrografic internaziunal dal Rain, ed il plan da gestiun coordinà internaziunalmain, elaborà tenor l’art. 13 da questa directiva, la dumbra tranter ils nov stadis dal district.
• Il Rodan. La CIPEL, sin basa da la convenziun franco-svizra dals 16 november 1962, en vigur dapi il 1963, cumpiglia il Lai Lemann ed il Rodan sutvart.
• Il Po. La CIPAIS, sin basa da la convenziun italo-svizra dals 20 avrigl 1972, cumpiglia las auas che ils dus stadis cundividan — il bacin dal qual questa charta na po betg mesirar l’export.
• Il Danubi. Nagut. La Svizra n’è betg participada a la Convenziun per la protecziun dal Danubi ed il reschim da l’ICPDR na cuza betg las survarts svizras da l’En — ed quai è il bacin che ha pers il pli bler glatsch.

Ina advocata che legia questa pagina duess prender ina chaussa cun sai. Ina cifra svizra sin in nivel svizzer è, tar quatter flums, era in fatg davart in flum ch’appartegna ad auters, ed al register che l’ha producida n’è questa dumonda mai vegnida pona. Il rest da questa pagina tracta la vegliadetgna e la classa da questas cifras. Questa secziun tracta lur purtada.

Tge che quai è

La finamira è da chapir l’entir ciclus da l’aua ed il dretg che protegia ses percurs essenzials: precipitaziun, naiv e glatsch, terren, aua sutterrana, flums, lais, zonas umidas, accumulaziuns, utilisaziun, restituziuns ed aua che banduna la Svizra. L’intent è pratic: render visiblas las midadas, proteger las zonas umidas e fundar acziuns giuridicas sin cumprovas, sche la protecziun na vegn betg exequida. Questa versiun è il fundament per las auas a la surfatscha. Ella collia observaziuns actualas dals flums, l’istorgia dals lais da serra, inventaris da glatschers, registers d’utilisaziun da l’aua e zonas umidas protegidas, senza pretender che l’entir ciclus saja live.

L’idea che tegna ensemen il tut n’è betg il dissegn. Ella è questa: mintga cifra di sia classa da cumprova e sia vegliadetgna. Ina mesira dad ina staziun ed ina conclusiun ord in register da ventg onns stattan omaduas sin il visur, ed i n’è mai permess ch’ellas paran l’ina sco l’autra. La binda sur la charta è la cumposiziun dal dissegn sez tenor classa da cumprova, dumbrada en direct, ed ella di che circa dus pertschient da quai che Vus vesais è mesirà.

Per tgi ch’ella è

Per tuts che ston enconuscher la derivanza d’ina cifra avant che l’utilisar: scienza, dretg, schurnalissem, autoritads e cuminanzas che vivan cun l’aua. Il repository è public; mintga correctura utila duai pudair meglierar la basa cuminaivla.

Ella è era, cun premeditaziun, in argument vers quels che publitgeschan las datas da basa: il status da las datas tutga sin la fatscha dal nivel, betg trais clics davent en las metadatas.

Sviluppar cun nus

Riverflow è in project public e collaborativ. La finamira cuminaivla è da render observabel l’entir ciclus da l’aua en Svizra – da la precipitaziun, la naiv ed il glatsch sur il terren, l’aua sutterrana, ils flums, lais, zonas umidas, accumulaziuns ed utilisaziun fin a la restituziun – per vesair baud midadas, controllar la protecziun e fundar acziuns giuridicas sin cumprovas.

Nus envidain contribuziuns da l’idrologia, glaziologia, limnologia, ecologia, qualitad da l’aua, inschigneria geospatiala, administraziun publica e dal dretg svizzer da l’ambient. Ina contribuziun utila po esser ina valur curregida, ina funtauna primara, in set da datas chantunal mancant, ina revisiun da la metoda, ina translaziun u ina surfatscha pli clera ed accessibla.

Tge ch’è nov qua

La gronda part da las datas da funtauna exista gia. La rait da mesiraziun, la basa da l’aua restanta, ils quatter registers d’utilisaziun e ils inventaris da glatschers existan sco nivels federals uffizials; quels products èn decisivs. Dus elements vegnan vitiers.

• Propagaziun sin la rait. La funtauna federala publitgescha puncts da staziuns. Questa charta dissegna 8 711 partidas unicas e numna per mintgina ina da trais classas da cumprova.
• Ina surfatscha, ina mesira. Quantitad d’aua, diever e dretg na stattan mai sin ina suletta surfatscha da vart federala; els èn interrupters separads en products separads.
• Las surpassaziuns, ditgas. Qua passan 415 partidas tras ina zona alluviala d’impurtanza naziunala, nua che l’obligaziun da l’ordinaziun davart las zonas alluvialas concernent il regim da l’aua ed il minimum da l’art. 31 LPAuas crodan sin la medema aua. Cur che Vus mussais sin la partida, vegn quai ditg. Nagin product federal cumbinescha quests dus nivels, perquai ch’els èn dus products.

Questa controlla n’ha chattà nagin equivalent mesirà per l’entira Europa. Copernicus EFAS e GloFAS furneschan deflussiuns modeladas per partida; portals naziunals fineschan als cunfins; EStreams è in catalog istoric. Nagina singula funtauna europeica mesirada cuvra il medem champ.

Tge ch’ella n’è betg

• Nagina prognosa. Aua mesirada e modelada, al mument inditgà.
• Nagina constataziun dad ina violaziun. Ina datta qua è in fatg davart in flum, in lai da serra u in glatscher. Il pass a la constataziun tutga a la giurista, ed el dovra la concessiun, l’autorisaziun ed il lieu.
• Nagina cussegliaziun giuridica, e nagin remplazzament per leger la lescha. La pagina giuridica dat ils texts e citescha las sentenzias, uschia che tuts dus pon vegnir controllads.
• Nagin maletg cumplet da l’aua svizra. La secziun da las limitas renumbra quai che manca e pertge.

Co la citar

Citai la funtauna federala da basa per mintga cifra sin la quala Vus As basais; la tabella sin la pagina da las funtaunas dat il possessur, il status da las datas ed in link per mintgina. Sche Vus As referis però al tractament da la charta sezza — la propagaziun, las classas da cumprova, la controlla da la vegliadetgna —, citai la pagina e la data da Vossa lectura, perquai ch’ils nivels en direct sa midan da minuta en minuta e quels preparads mintga emna.

Il link permanent ad in flum ed ad in nivel determinads è la lingia d’adressa: la charta scriva il nivel e la vista en l’URL, uschia che copiar l’URL copiescha la vista.

Quai ch’exista gia

Controllà ils 19 avust 2026, cun consultar las funtaunas e betg ord memoria. Ils resultats che han furmà il project:

• La charta en direct da l’UFAM mussa la quantitad d’aua ed il nivel actuals classifitgads cunter il perid da norma 1991–2020, ed il medem nivel è GeoJSON public cun in refrestg mintga 300 secundas. Quai è la statistica uffiziala per di da l’onn che manca anc a questa charta: ella dovra enstagl ina media da lunga durada modelada, e la marchescha sco betg citabla.
• Ina discrepanza, betg schliata. La pagina chartografica federala descriva questa classificaziun sco medias dal di cunter 1991–2020; la legenda WMS dal medem nivel descriva percentils mensils da medias d’ura da lunga durada rimnadas dapi il cumenzament da la seria. Duas descripziuns uffizialas dad in sulet nivel che na correspundan betg. Da schliar avant che citar ina classa en in document giuridic.
• Tuts quatter registers dal diever da l’aua existan gia sco nivels sin map.geo.admin.ch. La combinaziun da nivels qua n’è nagina datta nova.

La nota cumpletta, cun ils identificaturs ed ils dumbers, sa chatta en docs/PRIOR-ART.md en il repositori.

Colophon

Realisà da Jonas Hertner. Il code d’origin sa chatta sin GitHub, inclus mintga script da construcziun ed il resunament davos ils dumbers ch’han stuì vegnir reglads.

La publicaziun statica construescha sias datas cun Bash, Node ed ina versiun fixa da mapshaper. Dus canvas: la charta da basa vegn dissegnada da nov sche la vista u las datas sa midan; il current curra suravi sin ses agen canvas cun sessanta maletgs la secunda. Uschia na sforzan 3'200 particlas mai da dissegnar da nov 8'711 parts.

La scrittira tegna trais registers, in per gener d’enunziat. La prosa è Archivo. Mintga cifra mesirada è IBM Plex Mono cun cifras tabellaras, uschia ch’ina colonna da mesiras s’alinescha ed in dumber na sto mai vegnir legì sco in pled. Tut quai che il dretg pretenda è Source Serif 4 en ina terra chauda sin il fund fraid — oss sin la surfatscha da notg, sepia sin quella da di — perquai ch’ina quantitad minimala d’aua restanta n’è nagina mesira e na dastga mai pudair vegnir tegnida per tala dad in sguard. Questa differenza è tut il concept grafic, ed ella è l’unica chaussa che na sa mida betg cur che la surfatscha sa mida.

Il segn sur mintga pagina mussa las trais classas da cumprova en lur proporziuns reelas. La stgarplina a sanestra è tut quai che quest pajais mesira.