Co questa charta è fatga, e co la leger

Leger la charta

La charta mussa in pajais en diesch modas. Ils nivels suondan la dumonda da la lectura, betg il post che als publitgescha.

Tscherner l’aua

Mussar sin l’aua per vesair num, valur e classa da cumprova. Tscherner ella per il record cumplet: deflussiun, media da lunga durada, deflussiun relativa, intschess amunt e basa da la cifra. Scrollar u far zoom cun dus dets; trair per spustar. L’adressa mantegna nivel e vista, uschia che ina colliaziun copiada turna al medem lieu.

Ils nums vivan sin il cursur e betg sin la surfatscha. Ina etichetta sin ina charta sto star insanua, e mintga lieu nua ch’ella po ir è gia occupà: sur l’aua zuppenta ella l’aua, sper l’aua sa chatta ella en il proxim chantun, pli sin ina vart croda ella sut la legenda. Colliar il num enstagl cun la lectura na custa nagut, na collidescha cun nagut ed ha l’avantatg ch’il num che Vus survegnis è il num da la partida davart la quala Vus avais dumandà. Lais e glatschers tegnan lur nums sin la surfatscha, perquai ch’in num da lai sa chatta entaifer ina furma ch’è la sia e na concurrenzescha cun nagut.

Il temp, e l’interrupter che reducescha la charta

Dus nivels descrivan ina midada empè d’in stadi ed han ina lingia dal temp: ils lais da serra passan 26 onns d’emplenida emnila, il glatsch sis relevaziuns cun intervals da 81, 42, 37, 6 e 7 onns. Laschar ir u trair il regulatur.

Mo datas en direct allontanescha mintga stimaziun e mintga nivel d’archiv. Quai che resta sa mida cun il fluss da datas: ina partida resta mo uschè ditg che sia staziun tschernida ha ina quantitad d’aua finita e betg negativa, in’unitad verifitgada ed ina observaziun da maximalmain 30 minutas.

La rait

Las lingias dals flums èn HydroRIVERS v1.0, tagliadas sin la Svizra e lura filtradas tar 5 km² intschess amunt. La funtauna cuntegna sezza flums mo a partir da 10 km² intschess u 0,1 m³/s debit mesaun modelà. Ella n’è perquai betg in inventari cumplet dals flums da 5–10 km². L’extract ha 8'711 parts unicas cun identificatur, part directa sutvart, urden da Strahler, intschess amunt e debit mesaun da lunga durada modelà.

Quai è ina geometria modelada e betg il nivel federal da las auas. HydroRIVERS è in product global derivà dad in model digital da las autezzas, ed el è generalisà a moda bler pli groda ch’ina charta topografica svizra: ina suletta partida po tagliar in gir ch’il flum ver fa, e dus chanals a 200 m da distanza pon esser ina suletta lingia. En la scala dal pajais è quai invisibel. En la scala da la val è quai la raschun per la quala ina lingia na stat betg precis là nua che l’aua stat, ed è la raschun per la quala la colliaziun dals nums descritta qua sutvart ha il tip da sbagl ch’ella ha.

La charta è dissegnada en Web Mercator, la projecziun en la quala era ils servetschs WMS da la Confederaziun respundan; ils funds a schelta cun relief e cun la charta grischa sco era las quatter surposiziuns da las resursas na dovran perquai nagina nova projecziun: il rectangul sin il visur vegn dumandà en las coordinatas en las qualas el sa chatta gia.

Nua che l’aua va

Mintga partida en HydroRIVERS porta MAIN_RIV, l’identificatur da la partida la pli sutvart da ses sistem fluvial. Gruppar l’extract svizzer tenor quest champ dat ils sistems fluvials; identifitgar mintga sistem tras la partida tras la quala sia aua banduna il pajais dat ils quatter bacins da mar europeics. Nagut davart ils bacins n’è citad: els resultan dad in champ che la rait porta gia.

La part dal pajais en mintgin vegn lura mesirada e betg surpigliada dad ina pagina federala. Sur il poligon da la cunfina vegn mess in grid dad in kilometer, mintga cella da la quala il center croda entaifer el vegn attribuida al bacin dal chanal chartografà il pli datiers tras in hash dals puncts da 0,02°, e las cellas vegnan dumbradas. Quai dat 41 128 cellas entaifer ina cunfina simplifitgada da 41 140 km², cunter ils 41 291 km² uffizials: 0,4 % van a perder tras la simplificaziun dal rintg da la cunfina, e las parts èn parts da quai ch’il grid ha chattà e betg da la surfatscha uffiziala.

L’ultima staziun svizra da mintga bacin è quella cun la pli gronda media modelada, e sia distanza da la cunfina vegn mesirada a forza bruta cunter ils 749 puncts dal rintg da la cunfina. Questa distanza è il senn da l’exercizi: ella mussa ch’al Tessin n’i è insumma nagina staziun a la cunfina, ed il nivel dal diever da questa charta mussa ch’a l’En i è ina e ch’ella stat entaifer ina partida deviada.

Ils glatschers vegnan ordinads tenor la medema regla. Mintga corp da l’inventari dal 2023 e mintga cuntuorn da l’inventari dal 1850 vegn attribuì ad in bacin tras ses atgen punct central. Las surfatschas dal 2023 èn quellas da l’inventari sez e dattan ensemen precis ses total publitgà; las surfatschas dal 1850 èn mesiradas qua ord ils cuntuorns cun la formula dal trapez e dattan ensemen 1,1 % memia bler, perquai ch’ina fora entaifer in cuntuorn vegn dumbrada sco glatsch. Omaduas cifras e la differenza stattan sin la pagina che las dovra.

Il resultat è site/data/basins.json, ed el vegn legì da la secziun d’entrada da la pagina Davart.

La lectura en direct

La quantitad d’aua, il nivel da l’aua e la temperatura da l’aua vegnan da la rait da mesiraziun da l’Uffizi federal d’ambient, dumandada via LINDAS, il servetsch federal da datas colliadas, cun ina suletta dumonda SPARQL cunter il graf <https://lindas.admin.ch/foen/hydro>. La seria federala vegn actualisada var mintga diesch minutas e la pagina la legia danovamain en quest ritmus, uschè ditg ch’ella è il tab che vegn mirà. In tab zuppà chala da dumandar e, cur ch’ins turna, lascha decurrer quai che resta dal ritmus. Il buttun sfurza ina lectura da tut temp.

La datoteca cuntegna 233 staziuns unicas; 227 vegnan attribuidas ad ina part. 187 dattan il debit sin 173 parts. Per tschintg staziuns da debit na po l’unitad betg vegnir verifitgada; maximalmain 168 parts pon perquai valair sco mesiradas.

Qualitad da l’aua: mesiraziuns, betg in verdict

Il nivel da qualitad cuntegna l’entir register actual preparà NAWA TREND: 1'543'996 resultats publitgads a 144 staziuns dad auas currentas dal 2011 fin il 2024. Las 724 serias da parameter ed unitad restan separadas. La medema substanza en in’autra unitad na vegn betg unida senza dir.

La vista naziunala tschenta mintgamai ina dumonda precisa: in parameter, ina unitad, in onn. In rom emplenì è la mediana dals resultats quantifitgads da questa staziun en quest onn. In rom vid munta che la staziun è vegnida examinada, ma tut ils resultats valids eran sut il cunfin da quantificaziun. In rom pal betg emplenì munta ch’ella n’è betg vegnida examinada per questa selecziun. Valurs sut il cunfin èn observaziuns censuradas, betg nulla; ellas vegnan dumbradas e mai stimadas en la mediana. Valurs mancantas restan mancantas.

Las colurs èn cumparegliablas tranter ils onns. Mintga parameter dovra in interval fix dal 5avel, 50avel e 95avel percentil da tut las medianas staziun-onn da l’ediziun; intervals positivs vasts dovran ina scala logaritmica. Valurs sur ils puncts finals mantegnan la colur dal punct final. La scala mussa la distribuziun da las mesiraziuns. Ella n’è ni ina classa da stadi, ni in index cumponì, ni ina limita giuridica.

Nagina valur da staziun vegn repartida per lung d’in flum e nagina largia interpolada. Cun avrir ina staziun legia il navigatur las lingias exactas da l’API publica da l’UFAM: perioda e tip da prova, valur, cunfins da quantificaziun e cumprova, metoda, intschertezza e remartga dal labor. La resumaziun annuala integrada resta disponibla sche questa lectura na reussescha betg.

NAWA è in program naziunal da lunga durada per auas currentas. El na remplazza betg raits chantunalas pli spessas e quest nivel na cuvra ni lais, ni il stadi biologic, ni ina part betg mesirada. Vesair funtauna, licenza e status da las datas.

Trais classas da cumprova

Quai è l’asserziun che la charta fa davart sasezza, ed ella è la raschun per la quala quest project exista: la gronda part da quai che Vus vesais è conclusiun. Mintga partida sin il visur appartegna a precis ina da trais classas, e la barra sisum la charta las dumbra tar mintga lectura en direct ord il dissegn sez; ella na po perquai betg sa allontanar da quai che stat sin il visur.

Quai èn limits superiurs structurals, supponind che mintga staziun da debit cun unitad verifitgada saja actuala. La trav sin la charta è live e normalmain pli bassa.

Stimar ina partida

Ina partida senza staziun survegn sia cifra en in sulet pass, ed il pass è cun premeditaziun grod, perquai ch’ina regla groda che sa lascha dir en ina frasa è pli simpla da cuntrastar ch’ina fina che na sa lascha betg dir.

Mintga staziun acceptada dat in’anomalia: sia quantitad d’aua actuala dividida cun la media da lunga durada. Ina partida senza staziun prenda l’anomalia da l’emprima partida mesirada sutvart e multiplitgescha cun ella sia atgna media da lunga durada. Sche quella manca, prenda ella la staziun colliada la pli datiers sin in curs superiur. Senza omaduas n’ha ella nagina basa.

Ils nums

HydroRIVERS è anonim. El porta in identificatur, ina surfatscha ed ina quantitad d’aua, e nagin num. Ils nums vegnan da swissNAMES3D, il register uffizial dals nums da swisstopo, ediziun 2026, e vegnan colliads cun la rait tras la vischinanza.

Il register dat per mintga posiziun in num ed in punct d’ancra, betg ina geometria numnada: il Rain cumpara sis giadas al lung da ses cuors e l’Aare sedesch giadas. Quai è ina datoteca d’etichettas, ed ella vegn duvrada sco tala. Mintga ancra vegn tratga sin la partida la pli datiers; uschia survegn ella duas chaussas ch’ella n’ha betg — quant territori che deflua sper il punct nua ch’il num è scrit, uschia che la charta sa quant gronda che l’aua è, e la direcziun locala dal chanal.

Trais dumbers, e mintgin dad els è vegnì reglà

Nagut en quest project n’ha resistì pli ferm, ed ils trais dumbers che decidan la chaussa valan la paina d’esser numnads, perquai che mintgin dad els è in cumpromiss e betg in fatg.

• 500 m da radius d’attribuziun. Las duas funtaunas èn dissegnadas en scalas differentas, e la distanza reala va da 85 m al Rain tar Schaffusa sur 254 m al Tessin fin 1 097 m a la Reuss. Stringai il a 300 m e la Limmat, l’Emme e la Sarine svanan senza rumur. Slargai il a 1 200 m e l’Äpelööbächlein resulta sco la tschintgavla pli gronda aua currenta da la Svizra.
• 25 km da gruppaziun. Quatordesch ruvels differents en quest pajais èn numnads Dorfbach e n’èn betg in sulet flum; ancras cun il medem num vegnan perquai gruppadas tenor la vischinanza e mintga gruppa vegn valitada per sasezza.
• Trais posiziuns avant ch’ins craja ad ina gruppa. Ina gruppa da trais u dapli prenda la pli gronda partida ch’ina da sias ancras ha cuntanschì; ina gruppa dad ina u duas prenda la pli pitschna. Quai impedescha che l’Erzbach, scrit duas giadas sper l’Aare, pretendia 10 706 km² sin la forza dad ina suletta posiziun ch’è crudada 131 m dal flum principal.

Purtar in num al lung da sia atgna aua

Ils puncts d’ancra numnan sulets 1'691 da 8'711 parts. Tranter duas plazzaziuns restass schizunt l’Aara bain visibla senza num. Mintga num vegn perquai purtà per ses agen chanal tenor la regla reala: il partenari da maioritad mantegna il num. Aval cuntinuescha el uscheditg che la part d’origin furnescha almain la mesadad dal debit sutvart e finescha a la confluenza nua che quai na vala pli. Amunt suonda el il rom cun la pli blera aua e finescha sch’i resta mo in affluent cun main che la mesadad. Ils nums gronds vegnan tractads l’emprim; in’attribuziun existenta na vegn mai remplazzada. Uschia han 3'433 parts in num.

Refusar il Rain ad in ruvel

In chanal che curra a circa 200 m dad in flum principal na sa lascha betg distinguer da quel flum en ina rait generalisada a moda uschè groda, e l’attribuziun n’ha nagut da ponderar: entaifer 500 m da l’Aare ha il register era scrit il Rothkanal, l’Erzbach ed in Dorfbach, e nagina etichetta Aare na croda datiers avunda per tegnair encunter. Era la conferma na po betg decider la chaussa — il register scriva il Rain sis giadas en l’entir pajais e la Töss ina giada.

Quai che decida è il vocabulari dal register sez. In Bach è in ruvel, in Riale in ruvel da muntogna, in Kanal in chanal stgavà, in Aalte Rii ed in Vieux Rhône èn cuors ch’il flum ha bandunà. Nagin dad els n’ha in bogn da rimnada da quatter cifras. Ad in num che sa declera sco pitschen vegn perquai refusada ina partida sur 500 km², e la partida resta libra per il num dal flum principal che vegn purtà sin ella.

Il glatsch

Sis inventaris datads da GLAMOS — 1850, 1931, 1973, 2010, 2016 e 2023. Ils corps dal 2023 èn dissegnads sur ils cuntuorns dal 1850; en colur resta il glatsch svanì. La lingia da la lieunga en il champ dal glatscher deriva da la seria Swiss Glacier Length Change, mesirada mintg’atun dapi ils onns 1880.

Las sis relevaziuns tranter il 1850 e 2023 dovran differents instruments e differentas reglas da cunfinaziun: mesiraziun cun maisa, fotogrammetria or da l’aria e laser ord l’aria n’èn betg la medema mesiraziun; ils cuntuorns vegls portan la malsegirtad da lur temp. La seria documentescha la midada da lunga durada. Il segment 2010–2016 n’è betg ina rata.

Per ina buna prestaziun sin telefon omettan las siluettas dal 1931, 1973, 2010 e 2016 corps pli pitschens che 0,05 km². Ils totals cuntegnan tut ils corps. Las furmas dissegnadas represchentan 98,7, 97,7, 98,1 e 98,7 % da la surfatscha da l’inventari respectiv.

Ils lais da serra

Dus registers federals, ed els na descrivan betg ils medems objects. Tegnair omadus senza che l’in emprestia l’autoritad da l’auter è l’entira difficultad da quest nivel.

• Las serras èn edifizis: 225 dad ellas sut surveglianza federala, mintgina cun il volumen che ses lai da serra tegna tar plaina emplenida. Quai è ina caracteristica fixa e vegn dissegnada sco tala, tras la surfatscha.
• Il grad d’emplenida è ina cifra emnila en gigawattoras — electricitad stanziada, betg aua stanziada — publitgada per quatter regiuns e per nagut pli pitschen, dapi ils 3 da schaner 2000.

Zonas umidas protegidas

Tschintg inventaris federals tutgan sin questa charta, perquai che lur finamiras da protecziun dependan da l’aua. L’Ordinaziun davart las zonas alluvialas pretenda da mantegnair la dinamica natirala da l’aua e dal sediment. Palids dependan da lur livel d’aua. La charta metta quellas obligaziuns sper l’aua ch’ellas protegian.

Ils inventaris sa surponan l’in l’auter — ina tuorba bassa sa chatta entaifer in cuntrad da tuorba, in territori alluvial entaifer omadus — questas surfatschas na dastgan perquai betg vegnir adiziunadas. Mintgina è l’attribut federal shape_area da quest inventari e betg insatge mesirà vi dal cuntuorn simplifitgà che questa charta dissegna.

Duas protecziuns, dissegnadas sco duas

Ils territoris alluvials ed ils lieus da fried d’amfibis èn protegids tras ina ordinaziun, e tuts dus intents èn formulads en terms da l’aua; els vegnan perquai dissegnads en il tun pallid agen da l’aua. Las tuorbas autas e bassas ed ils cuntrads da tuorba vegnan dissegnads en l’encrusta che porta qua mintga grondezza legala — oss sin la surfatscha da notg, sepia sin quella da di, ina terra chauda sin in fund fraid en tuts dus cas — perquai ch’els èn tegnids dad insatge pli ferm ch’ina ordinaziun.

Ils cuntrads da tuorba vegnan dissegnads sco cuntuorn e mai emplenids. Els èn contenidors, 875 km² dad els, ed ina emplenida sepuliss las tuorbas enturn las qualas els èn dissegnads.

Nua ch’ils dus nivels crodan sin la medema aua

Ina partida vala sco passond tras in territori, cur ch’in punct da sia lingia croda entaifer il cunfin dal territori. Quai è ina controlla groda, e sia grodezza è la gista: la rait è generalisada sin var tschient meters, ina controlla pli fina respundess perquai ad ina dumonda che la geometria na porta betg. Ella localisescha la surposiziun; ella na la mesira betg.

Quai ch’è dissegnà, e quai ch’aspetta l’engrondiment

Ils cuntuorns èn simplifitgads a 45 m. Objects pli pitschens che circa 1,5 ha n’han nagin cuntuorn tar nagin engrondiment che questa charta cuntanscha e vegnan dissegnads sco rintg — in terz da l’inventari da las tuorbas autas è uschia, perquai che l’ordinaziun protegia plazzas da paucas tschient meters quadrats, ed ina charta che las laschass ora dischess ch’ellas n’èn betg là. En la vista dal pajais aspettan ils objects ils pli pitschens: quattertschient e quarantaquatter rintgs sur il pajais èn ina textura e betg in fatg. Zoomai en e mintga object da mintga inventari stat sin il visur.

Mintga object porta ses numer ed in link a ses fegl d’object federal, il PDF che cuntegna l’intent da protecziun e la descripziun dals cunfins. Il numer e betg il num è l’unitad che l’ordinaziun e mintga decisiun dovran; la tavla i dat perquai il medem pais sco al num. Parcellas inscrittas sut in sulet numer vegnan mussadas sco in singul object.

Maletgs, e chaussas ch’èn datas

Trais da las quatter surposiziuns dal nivel da las resursas d’aua ed omadus funds a schelta vegnan dissegnads dad in server da la Confederaziun u dad in chantun per il rectangul sin il visur ed arrivan sco maletg. Questa charta na po ni ils dumandar, ni ils datar ord il maletg, ni ils verifitgar. Ella po mo ils plazzar endretg e dir tge ch’els èn.

Las partidas da survart èn l’excepziun: ellas èn partidas da l’emprim urden da la rait atgna da questa charta, dissegnadas cun l’encrusta atgna da questa charta. Ed ina partida da survart n’è betg ina funtauna. Ella è ina partida sur la quala i n’è nagut pli, tagliada tar 5 km² da surfatscha survart — la cima da la rait uschè sco questa charta la dissegna, e la part dal pajais sur la quala i na stat naginsanua ina staziun.

La sumbriva dal terren vegn cumponida autramain sin mintga surfatscha, e la differenza n’è nagina ornamentaziun. Il relief da swissALTI3D è dissegnà per palpiri alv: grisch mesaun là nua ch’il terren è plaun, e quai è la gronda part dal maletg. Sin la surfatscha da di resta el sco dissegnà e vegn multiplitgà en la pagina; el po perquai mo prender davent glisch, ed il terren plaun sa marca strusch sin il palpiri. Sin la surfatscha da notg è el invertì e cumponì cun lighten; el po perquai mo agiuntar glisch: il terren plaun croda enavos sin il nair agen da la surfatscha e restan mo las cuestas illuminadas. Mess si senza midada, faschess el dal pajais uschè u uschè ina plata grischa e prendess cun sai il cuntrast da la rampa da la quantitad d’aua.

Cuvrida dal ciclus da l’aua

Il project vul suandar l’aua tras l’entir ciclus ed identifitgar il dretg che protegia mintga via essenziala. Questa versiun cuvra mo ina part da questa chadaina.

Tge che questa charta na po betg

La charta na cumprova nagin cas. Ella identifitgescha la partida relevanta, la vegliadetgna da mintga register e las quantitads che mancan en las datas federalas avertas. Qua suondan sias limitas.

• Quai n’è betg ina descripziun cumpletta da l’aua svizra. La tabella survart è il plan da svilup e betg datas che la charta actuala pretenda da cuntegnair.
• Ella na cuvra betg mintga aua. HydroRIVERS ometta blers curs superiurs pitschens u sitgs; l’absenza sin questa charta na signifitga betg absenza sin il terren.
• Ella na po betg dir la data da scadenza dad ina concessiun. Per ina prendida d’aua existenta è quella data e betg oz la decisiva. Ella stat en la concessiun, e nagin set federal da datas avertas na la porta.
• Ella na po betg dir il volumen da sfradentar u la chargia da chalur dad ina ovra atomara. Nagin set federal da datas avertas na publitgescha ni l’in ni l’auter. Questas cifras stattan en la concessiun chantunala ed en il rapport agen dals gestiunaris.
• Ella na po betg dir quant plain ch’in singul lai da serra numnà è. Guardai sura.
• Ella na po betg cumprovar ina causalitad. Ils inventaris dals glatschers e la seria dals lais da serra èn cumprovas fermas per ina midada dal stadi. Els n’èn per sasezs nagina cumprova ch’ina persuna numnada l’haja chaschunada. L’attribuziun è ina dumonda separada che dovra funtaunas separadas.
• Ella na po betg constatar ina violaziun. Ina data è qua in fatg davart in flum. Il pass a la constataziun tutga a la valitaziun giuridica e dovra la pretensiun applitgabla, il plan da provas, la concessiun, la permissiun ed il lieu.

Co ch’ella vegn rebajegiada

La construcziun dovra Bash, curl, unzip, Node ed ina versiun fixa da mapshaper. Ils pass numerads scrivan en site/data; ils pass suandants legian las sortidas precedentas.

L’actualisaziun dal glindesdi reconstruescha staziuns, lais da serra, datas chantunalas, zonas umidas, qualitad da l’aua, cumprovas dal monitoring, vegliadetgna da las funtaunas e provenienza; lura controllescha e registrescha ella il resultat. Nums annuals e la geometria deterministica dals intschess vegnan reconstruids cura che lur datas d’entrada sa midan. La pagina da funtaunas controllescha ils stadis federals era en il navigatur, uschia che ina data po vegnir actualisada tranter duas construcziuns planisadas.