Nua che questas datas scuntran il dretg svizzer

1Aua restanta: la limita inferiuraArt. 31 al. 1 GSchG · SR 814.20

Tar prelevaziuns d’aua or d’ina aua currenta cun deflussiun permanenta sto ina quantitad minimala restar en il letg. La cifra resulta dal Q₃₄₇, definì en l’art. 4 lit. h sco quantitad da deflussiun che vegn, guardà sur ina perioda da diesch onns, cuntanschida u surpassada en media durant 347 dis da l’onn e che na vegn betg influenzada fermamain tras accumulaziuns, prelevaziuns u apports d’aua.

Il calculatur applitgescha l’art. 31 al. 1 a la valur endatada. El na determinescha betg la quantitad d’aua restanta giuridicamain adequata. Tenor l’UFAM ston valurs Q₃₄₇ modeladas per regla vegnir mesiradas localmain; il chantun sto era applitgar l’art. 31 al. 2 ed ils art. 32–33. Vesair las infurmaziuns da l’UFAM davart Q₃₄₇.

Quintà tenor la tabella en l’art. 31 al. 1. Mintga stgalim cumenza tar la cifra che la lescha inditgescha per el e crescha cun l’augment che la lescha fixescha. Ils stgalims na serran betg exactamain in cun l’auter: in augment manà si fin a la limita dal stgalim e la cifra che la lescha inditgescha a questa limita divergian per ina fracziun d’in liter, 279,6 cunter 280 tar 500 l/s e 2497,5 cunter 2500 tar 10 000 l/s. Al cunfin vala la cifra numnada. Quai è l’aritmetica atgna da la lescha, reproducida e betg splanada.

2La limita inferiura sa mova, ed ella sa mova en duas manieras differentasArt. 31 al. 2, art. 32, 33 GSchG

Vers si, e stringentamain. L’art. 31 al. 2 pretenda che la quantitad minimala vegnia augmentada, uschenavant che tschintg chaussas n’èn betg garantidas autramain: la qualitad da l’aua da surfatscha malgrà la prelevaziun e las inducziuns existentas; l’alimentaziun da l’aua sutterrana en la dimensiun necessaria per l’aua da baiver e per la bilantscha d’aua dal terren; ils biotops rars e las biocenosas raras che dependan da l’aua currenta; la profunditad da l’aua ch’è necessaria per la migraziun libra dals peschs; e la funcziun sco plazza da fregar e sco lieu per trair si ils giuvens en pitschnas auas currentas cun in Q₃₄₇ fin a 40 l/s sut 800 m. L’art. 33 l’augmenta vinavant, sin basa d’ina ponderaziun dals interess publics ed economics per la prelevaziun cunter la valur da la cuntrada e dals biotops, la qualitad da l’aua, la bilantscha da l’aua sutterrana e la sauaziun agricula.

Vers giu, e mo entaifer ina glista serrada. L’art. 33 ha il titel Augment da la quantitad minimala d’aua restanta e fa ina chaussa: el augmenta. Il sutpassar da la quantitad minimala tenor l’art. 31 sa drizza exclusivamain tenor l’art. 32, e ses motivs èn exhaustivs — curtas partidas sur 1 700 m cun in Q₃₄₇ sut 50 l/s, auas senza peschs fin a 35 % dal Q₃₄₇, partidas da milli meters cun in pitschen potenzial ecologic, ina planisaziun da protecziun e d’utilisaziun approvada cun mesiras da cumpensaziun, e prelevaziuns da durada limitada en cas d’urgenza. Il Tribunal federal exprima questa partiziun en ina frasa en BGE 145 II 140, E. 2: las quantitads minimalas vegnan augmentadas en il cas singul sin basa d’ina ponderaziun cumplessiva dals interess tenor l’art. 33, ed il sutpassar da talas è admissibel mo en ils cas d’excepziun da l’art. 32.

3Cura che l’art. 31 vala e cura betgArt. 29, 80–83 GSchG

Quai è il punct enturn il qual il nivel da l’aua restanta da questa charta sa volva. Ils art. 29–36 valan per ina prelevaziun che dovra ina nova permissiun u concessiun. Ina prelevaziun che curra sut ina concessiun gia dada suttastat enstagl a l’urden transitoric da sanaziun, ils art. 80–83. E l’art. 80 al. 1 va mo uschè lunsch sco che la sanaziun è pussaivla senza ch’ils dretgs existents d’utilisar las auas vegnian tangads en ina moda che giustifitgass ina indemnisaziun; l’art. 80 al. 2 permetta dapli, cunter indemnisaziun tenor il dretg d’expropriaziun, sche l’aua currenta è registrada en in inventari u sch’in auter interess public predominant pretenda quai. Ina ovra existenta po perquai star legalmain sut la cifra tenor l’art. 31 che questa charta quinta per sia partida, e quai n’è nagin manco da la charta: quai è la laguna che l’urden transitoric crea.

La laguna sa serra tar la renovaziun. BGer 1C_526/2015 dals 12 d’october 2016, E. 3: cur ch’ina concessiun è scadida, ston las prelevaziuns vegnir permessas da nov e ston perquai correspunder cumplainamain al dretg da la protecziun da las auas ed al dretg da l’ambient, cun renviament a BGE 120 Ib 233; il medem vala, sch’ina concessiun currenta vegn midada uschè essenzialmain ch’ella correspunda en substanza ad ina nova, la regla da BGE 119 Ib 254 (Curciusa). BGE 145 II 140 agiunta ch’er in dretg d’aua immemorabel na po betg esser etern: el finescha senza indemnisaziun uschespert che l’investiziun è amortisada, il pli tard suenter otganta onns, e la cuntinuaziun dovra ina nova concessiun tenor il dretg vigent, precis sco per ina nova ovra. L’UFAM metta la consequenza pratica sin la fatscha da sia atgna charta dal Q₃₄₇, e la gronda part da las renovaziuns svizras croda tranter 2025 e 2050. Determinant per ina prelevaziun sin questa charta è la scadenza da sia concessiun, betg il di dad oz. Questa data stat en la concessiun, e nagin set da datas avert da la Confederaziun la maina cun; perquai na po questa charta betg la dissegnar.

Il termin da sanament è scadì. L’art. 82 obligava ils chantuns d’inventarisar las prelevaziuns existentas e da rapportar; l’art. 81 al. 2, en la versiun valaivla dapi il 1. da schaner 2005, pretendeva che ils sanaments sajan terminads il pli tard fin la fin dal 2012. Quai n’è betg capità. Il rapport naziunal il pli nov da l’UFAM, per la fin dal 2020, registrava 934 cas sanads, 91 % dal total necessari, e 94 cas averts. Vesair il rapport uffizial. Las dretgiras vesan en il termin scadì in motiv d’urgenza per ordinar il sanament e betg ina sancziun — TF 1C_526/2015, cons. 3.5.1 e TF 1C_185/2016, cons. 2.2.2. Questa pagina na decida betg sche terzas persunas han in dretg independent fundà sin il retard.

4Scadenza da la concessiun e returnadaWRG · SR 721.80

L’art. 58 limitescha ina concessiun ad otganta onns a partir da l’entrada en funcziun. L’art. 43 la fa in dretg bain acquistà, revocabel mo en l’interess public e cunter indemnisaziun cumpletta; quai è la raschun dogmatica pertge che durant la durada vala l’art. 80 GSchG e betg l’art. 31. L’art. 54 al. 1 pretenda che mintga concessiun fixeschia sia durada ed il destin dals stabiliments a la scadenza, e ils art. 66–67 reglan la returnada: sch’i manca ina cunvegna cuntraria, van ils stabiliments da prelevaziun e da conducziun gratuitamain a la communitad publica concedenta ed ils stabiliments da producziun cunter ina indemnisaziun adequata, ed il concessiunari sto mantegnair ils stabiliments en stadi da funcziunar fin lura.

5TemperaturaGSchV agiunta 2 cifra 12 al. 4 · SR 814.201

Die Temperatur eines Fliessgewässers darf durch Wärmeeintrag oder ‑entzug gegenüber dem möglichst unbeeinflussten Zustand um höchstens 3 °C, in Gewässerabschnitten der Forellenregion um höchstens 1,5 °C, verändert werden; dabei darf die Wassertemperatur 25 °C nicht übersteigen. Diese Anforderungen gelten nach weitgehender Durchmischung.

La norma pertutga la midada causada da l’apport u la retratga da chalur, cumparegliada cun il stadi il main influenzà suenter ina maschaida vasta. Aua chauda suletta na cumprova nagina cuntravenziun. La charta localisescha la dumonda; il stadi da referenza ed il lieu d’introducziun restan necessaris. La tschertga n’ha chattà nagina decisiun dal Tribunal federal che applitgescha questa disposiziun materialmain. Ils cas publitgads eran vischins, surtut dispitas davart taxas d’aua persa per aua da sfradentar.

L’examinaziun en direct cumpareglia strictamain: ina valur actuala annunziada sur 25,0 °C pretenda in’examinaziun; 25,0 °C exactamain na vegn betg numnà ina surpassada. Nagin avis vegn numnà violaziun, perquai che las datas en direct na cuntegnan naginas cumprovas davart attribuziun, stadi da referenza, maschaida, permissiun u excepziun necessarias per quella conclusiun.

6Aua da sfradentar e l’excepziunGSchV agiunta 3.3 cifra 21 al. 4 lit. b · SR 814.201

Die Aufwärmung des Gewässers darf gegenüber dem möglichst unbeeinflussten Zustand höchstens 3 °C, in Gewässerabschnitten der Forellenregion höchstens 1,5 °C, betragen; dabei darf die Wassertemperatur 25 °C nicht übersteigen. Übersteigt die Wassertemperatur 25 °C, so kann die Behörde Ausnahmen zulassen, wenn die Erwärmung der Wassertemperatur höchstens 0,01 °C pro Einleitung beträgt oder die Einleitung von einem bestehenden Kernkraftwerk stammt.

Il sfradentar da passada ha ses agen urden, ed el cuntegna la frasa la pli taglienta da questa pagina: sur la limita da 25 °C po l’autoritad permetter ina excepziun, sch’il stgaudament importa maximalmain in tschientavel grad per inducziun u sche l’inducziun deriva d’ina ovra atomara existenta. Trais dals quatter lieus sin il nivel dal diever da l’aua èn anc en funcziun. Nagin set da datas avert da la Confederaziun publitgescha lur quantitads d’aua da sfradentar u lur chargia da chalur; questas cifras stattan en la concessiun chantunala ed en la rapportaziun atgna dals gestiunaris. La charta As po mussar la staziun, il flum ed il lieu. La quantitad sto vegnir dumandada.

6aEvidenza davart la qualitad da l’auaOEau annexa 2 · CS 814.201

Il nivel da qualitad na designescha sapientivamain nagin resultat sco violaziun giuridica. L’annexa 2 cuntegna pretensiuns specificas per parameters; la cumparegliaziun giuridicamain relevanta po era depender da la durada da la prova, dal diever da l’aua e da la metoda. Ina mediana staziun-onn per leger il register naziunal na remplazza betg questa valitaziun. Avrir la staziun per las singulas lingias da labor e cumparegliar ellas cun la disposiziun e la situaziun da fatg che valan propi. L’UFAM declera la presa da provas e las pretensiuns dependentas da la durada per microimpuritads sin sia pagina uffiziala.

6bTgi che sto mesirar — e tge che la cumprova publica mussaLPAuas art. 50, 57–58 · CS 814.20

Il dretg federal na prescriva betg a mintga chantun u vischnanca la medema glista da parameters, lieus ed intervals. L’obligaziun suonda l’incumbensa. La Confederaziun fa retschertgas d’interess naziunal; ils chantuns fan las ulteriuras retschertgas necessarias per exequir il dretg da protecziun da las auas e communitgeschan ils resultats. Tuts dus ston valitar lur mesiras ed infurmar la publicitad davart il stadi da las auas.

Cumprova publica, chantun per chantun

L’audit tschenta duas dumondas reproduciblas: Cuntegna l’ediziun naziunala actuala ina staziun en il chantun, e tge program, resultat u set da datas chantunal uffizial è public? «Parzial» vul dir che la funtauna colliada na cumprova betg resultats actuals e cumplessivs davart las auas a la surfatscha. Quai na vul betg dir ch’il chantun n’haja betg mesirà.

7Finamiras ecologicasGSchV agiunta 1 cifra 1 al. 3 lit. a · SR 814.201

Die Wasserqualität soll so beschaffen sein, dass: a. die Temperaturverhältnisse naturnah sind.

Ina finamira, betg ina valur limita. Ella peisa en la ponderaziun dals interess e tar l’interpretaziun da las pretensiuns numericas, ed ella è la disposiziun a la quala la seria dals glatschers discurra il pli directamain: in bogn da rimnada ch’ha pers la mesadad da ses glatsch n’ha nagin regim da temperatura e da deflussiun prossim a la natira, malgrà quai ch’ina singula staziun da mesiraziun mussa oz.

8Tgi che po purtar quai avant in tribunalArt. 12 NHG · Art. 55 USG · VBO

L’ideelle Verbandsbeschwerde curra tras trais portas che èn en la pratica ina suletta: l’art. 12 NHG per organisaziuns activas en tut la Svizra che persequiteschan intents puramain ideals, per champs giuridics ch’èn dapi diesch onns lur intent statutar; l’art. 55 USG per decisiuns davart stabiliments che suttastattan a l’examinaziun da la cumpatibilitad ambientala; e la VBO (SR 814.076), da la quala l’agiunta è la glista che decida tgi ch’ha propi quest dretg — vesair BGer 1C_15/2023 dals 11 d’october 2024, che resolva la dumonda dal dretg da recurs cun mussar sin l’inscripziun en l’agiunta. Dapi il 1. d’avust 2025 exclua l’art. 12 al. 1^bis NHG il dretg da recurs cunter decisiuns davart edifizis d’abitar sut 400 m² en zonas da construcziun, cun excepziuns.

Duas categorias da decisiuns èn impurtantas per questa charta. Il dar ed il renovar da concessiuns èn senza auter attaccabels — BGE 140 II 262, BGE 126 II 283, BGE 119 Ib 254. Il medem vala per las decisiuns da sanaziun tenor l’art. 80 GSchG, ed il Tribunal administrativ dal chantun Turitg ha decidì ch’ellas èn attaccablas er sche la decisiun porta mo ina meglieraziun ecologica (VB.2011.00070, E. 2.2.1 e 2.2.3). Ina associaziun puramain locala na po per regla betg s’appellar a l’art. 12 NHG u a l’art. 55 USG; il dretg chantunal po conceder ad ella il dretg da recurs separadamain.

9KlimaSeniorinnen, e tge ch’ella na fa anc betgCEDU 53600/20

Verein KlimaSeniorinnen Schweiz ed autras cunter la Svizra, Gronda Chombra, 9 d’avrigl 2024: l’uniun aveva legitimaziun, las quatter recurrentas singulas betg. La Svizra ha violà l’art. 8, perquai ch’il rom regulatoric necessari cunter la midada dal clima, inclusiv ina quantificaziun dals cunfins naziunals d’emissiuns, mancava, e l’art. 6 § 1, perquai che las dretgiras svizras n’avevan betg examinà ils arguments. La sentenzia pretenda mesiras generalas tenor l’art. 46 § 2. L’execuziun resta sut surveglianza rinforzada. Il settember 2025 ha il Comité dals ministers beneventà il rom legislativ e constatà che la Svizra aveva quantifitgà las emissiuns futuras cun ina metoda da sia tscherna. El ha dumandà ulteriuras infurmaziuns davart la controlla independenta, l’access a la dretgira e la giurisprudenza posteriura, cun in’ulteriura examinaziun il 2026. Vesair il stadi da l’execuziun dal Cussegl da l’Europa.

La sentenzia è relevanta per obligaziuns positivas dal clima. Ella n’è betg sezza ina regla dal dretg svizzer da las auas e quest project n’ha betg constatà ch’ina dretgira svizra l’haja applitgà ad in conflict davart l’aua.

Per tge che la seria sin questa charta è buna

Ils inventaris da glatschers e la seria dals lais da serra da ventgasis onns èn fermas cumprovas da la midada, da sia dimensiun e da ses temp. Els na mussan betg ch’ina partida determinada l’haja causada; la causalitad dovra cumprovas separadas. Per lavur giuridica identifitgescha la charta la partida relevanta, la vegliadetgna da mintga register e las quantitads che mancan en las datas federalas avertas.